Bir işverenin sessiz kaygısı
Serbest bölgedeki depoda forklift operatörünüz bu yıl dördüncü kez rapor aldı; her seferinde rapor pazartesiye denk geliyor. Bir arkadaşınız onu geçen hafta Tarsus yolundaki bir nakliye firmasının önünde, iş kıyafetiyle gördüğünü söyledi. Ya da Erdemli'deki seranız için ustabaşı arıyorsunuz; adayın anlattığı "Anamur'da on dönüm serayı yönettim" hikâyesi kulağa güzel geliyor ama kimseyi tanımıyorsunuz.
Küçük ya da büyük, her işletme sahibi bu kaygıyı bilir. Yanlış bir işe alım, aylar süren bir kayıp demektir. Raporlu günlerde başka yerde çalışan bir personel ise hem doğrudan maliyet hem de ekibin geri kalanı için kötü bir örnektir. Ama şüpheyle hareket etmek de risklidir: haksız bir suçlama, dürüst bir çalışanı kaybetmenize ve şirket içinde güvenin sarsılmasına yol açar. Bir özel dedektif ile yürütülen personel araştırması, karar vermeden önce gerçeği görmenizi sağlar.
İki temel ihtiyaç
İşe almadan önce: anlatılan geçmiş doğru mu?
Özellikle güven gerektiren pozisyonlarda, yani depo sorumlusu, kasiyer, sevkiyat şefi, sera ustabaşı, şoför gibi işlerde, adayın anlattıklarının sağlamasını yapmak isteyebilirsiniz. Bu çalışmada şunlara bakılır:
- Adayın çalıştığını söylediği firmaların gerçekten var olup olmadığı ve faaliyet alanları,
- Açık kaynaktaki iş geçmişi ve kendi anlatımıyla tutarlılığı,
- Herkese açık hesaplarında işletmenizi zor durumda bırakabilecek bir paylaşım olup olmadığı,
- Gerekirse anlattığı adreste oturup oturmadığı.
Çalışırken: raporlu ve izinli günlerde ne oluyor?
Akla ilk gelen kaygı, raporlu ya da izinli olduğu günlerde personelin başka bir iş yerinde çalışmasıdır. Bunun yanında vardiya saatlerinde iş yerinden ayrılıp başka bir yere gitmek, şirket aracını mesai dışında başka bir iş için kullanmak ya da bir rakip firmanın yetkilileriyle düzenli görüşmek de şüphe konusu olabilir. Bu durumlarda çalışan, şüphelenilen günlerde kamuya açık alanda gözlenir; dedektif yalnız sokaktan ve yoldan görüleni yazar, iş yerinin ya da evin içine hiçbir zaman uzanmaz.
Mersin'in iş dünyası ve personel soruları
Mersin'de personel soruları, ilin iş yapısından doğar. Her sektörün kendine özgü riskleri vardır:
| Sektör | Tipik pozisyonlar | Öne çıkan soru |
|---|---|---|
| Liman ve lojistik | Şoför, forklift operatörü, gümrük ve depo personeli | Vardiya dışı ikinci iş, rapor günlerinde başka firmada çalışma |
| Serbest bölge firmaları | Depo sorumlusu, sevkiyat ve dış ticaret personeli | İşe alımda anlatılan geçmiş, rakip firmayla temas |
| Organize sanayi bölgeleri | Usta, vardiya amiri, bakım personeli | Raporlu günlerde dışarıda çalışma, vardiya kaçırma |
| Sera, muz ve narenciye işletmeleri | Ustabaşı, işçi aracısı, sevkiyat sorumlusu | Anlatılan tecrübenin gerçekliği, sezon içinde başka işletmeye çalışma |
Liman ve serbest bölge Akdeniz ilçesinde, kentin doğu yakasında yan yana durur ve vardiyalı çalışır. Mersin ile Tarsus arasındaki organize sanayi bölgesi ve Tarsus'un kendi sanayi alanları da yoğun vardiya düzenine sahiptir. Erdemli, Silifke, Anamur ve Bozyazı'daki sera işletmeleri ise sezonun en yoğun döneminde güvenilir bir ustabaşına muhtaçtır. Liman ve serbest bölge çalışanları için ayrıntılı bir anlatımı liman ve serbest bölge çalışanlarında personel doğrulama yazısında bulabilirsiniz.
Kapılı alanlar hakkında tek bir ilkemiz var: liman, serbest bölge ve fabrika kapılarının içinde gözlem ve kayıt yapılmaz; çalışanın hareketi yalnız kapı dışındaki kamuya açık yoldan izlenir.
Çalışma nasıl planlanır?
Personel araştırmasında işverenin elindeki bilgi çok değerlidir. İlk görüşmede şunları isteriz:
- Çalışanın vardiya çizelgesi ve rapor ya da izin tarihleri. Gözlem, şüpheli günlere odaklanır; her günü izlemek gereksiz masraftır.
- Bilinen adres, araç ve fotoğraf. Kişinin evden çıkışı gözlemin başlangıç noktasıdır.
- Şüphelenilen ikinci iş yeri ya da bölge. Bir duyum, bir ihtimal bile planı daraltır.
- İşe alımda ise adayın özgeçmişi. Anlattığı firmalar ve görevler açık kaynakta karşılaştırılır.
Bu bilgilerle kapsamı ve bedeli yazılı olarak hazırlarız. Onayınızla birlikte saha ve açık kaynak çalışması başlar; önemli bir gelişme olduğunda size ara bilgi veririz.
Teslim ettiğimiz kayıt
- Gözlem günlüğü: Her gözlem günü için çalışanın evden çıkış saati, gittiği yerler, ikinci bir iş yerine girip girmediği, orada kaldığı süre.
- Fotoğraflar: Kamuya açık yoldan çekilmiş, iş yeri girişini ve kişiyi gösteren kareler.
- Açık kaynak özeti: İşe alım araştırmasında adayın anlattıklarıyla bulunanların karşılaştırması; doğrulanan, doğrulanamayan ve çelişen bilgiler ayrı başlıklarda.
- Sade rapor: Bütün çalışmayı yorumsuz biçimde özetleyen, karar vericinin rahatça okuyabileceği bir metin.
Konu şirket içinde duyulmadan
Personel araştırmasının duyulması, hem araştırılan kişiyi hem de diğer çalışanları rahatsız eder. Bu yüzden genellikle yalnız işletme sahibi ya da tek bir yetkili yönetici bizimle görüşür. Çalışanın amirine, iş arkadaşlarına ya da ikinci iş yerindeki kişilere hiçbir soru sorulmaz. Raporun kimlere gideceğine siz karar verirsiniz. Şüphe yersiz çıkarsa, bu da dürüst bir çalışanı haksız yere suçlamadan kurtulmanız anlamına gelir.
Bedeli neye göre hesaplanır?
Personel araştırmasının bedeli, gözlem günlerinin sayısına, vardiya saatlerine ve mesafeye göre belirlenir. Gece vardiyası ya da sabah çok erken başlayan çıkışlar daha fazla saat gerektirebilir. Çalışan Mezitli'de oturup Tarsus'taki bir iş yerinde ikinci işe gidiyorsa güzergâh uzar; Anamur'daki bir sera işletmesi için konaklama da hesaba girer. Birden fazla çalışan için aynı anda çalışılacaksa kişi sayısı artar. Kapsam ve bedel yazılı olarak iletilir; hesabın ayrıntısı ücretler yazımızda.
Mersin'in hangi ilçelerinde?
Liman ve serbest bölge çalışanları için Akdeniz ve personelin yoğun oturduğu Toroslar mahalleleri çalışmanın merkezindedir. Organize sanayi ve Adana bağlantılı işler Tarsus koridorunda yürür. Sera ve narenciye işletmelerinde Erdemli ve Anamur öne çıkar; Bozyazı ve Silifke'deki işletmeler de kapsamımızdadır.
Temsili örnek
Temsili örnek; gerçek bir işletmeyi anlatmaz. Serbest bölgede faaliyet gösteren bir dış ticaret firması, sevkiyat personelinden birinin son üç ayda dört kez pazartesi günü rapor aldığını fark ediyor. İşveren, rapor tarihlerini ve çalışanın adresini paylaşıyor. Bir sonraki raporlu pazartesi, çalışan sabah yedide Toroslar'daki evinden çıkıp Mersin–Tarsus arasındaki bir nakliye firmasının deposuna gidiyor ve akşam altıya kadar orada kalıyor; iş kıyafeti ile yükleme alanında görülüyor. Bir sonraki raporlu günde aynı düzen tekrarlanıyor. Rapor, iki günün saatlerini ve fotoğraflarını içeriyor; firma, nasıl ilerleyeceğine kendi insan kaynakları birimiyle karar veriyor.
İşvereninizden ilk mesaj
Pozisyonu, şüphenizi ve varsa şüpheli tarihleri kısaca yazın: "Depo personeli, son iki ayda üç pazartesi raporlu, Tarsus'ta başka bir işte çalıştığını duyduk." İşe alım araştırması için adayın adını ve anlattığı iş geçmişini eklemeniz yeterli. Size uygun bir plan ve bedeli yazılı olarak iletiriz. Bir dedektif ile konuşmak, bir personel kararını tahminle değil kayıtla vermenin ilk adımıdır.
Bu hizmet hangi ilçelerde?
Mersin'in 13 ilçesinin hepsinde çalışıyoruz; ilçenizin sayfasında yerel ayrıntılar var:
- Akdeniz dedektif
- Anamur dedektif
- Aydıncık dedektif
- Bozyazı dedektif
- Çamlıyayla dedektif
- Erdemli dedektif
- Gülnar dedektif
- Mezitli dedektif
- Mut dedektif
- Silifke dedektif
- Tarsus dedektif
- Toroslar dedektif
- Yenişehir dedektif
Sık sorulanlar
Raporlu olduğu günlerde başka yerde çalıştığından şüphelendiğim personeli gözleyebilir misiniz?
Evet. Rapor tarihlerini ve çalışanın bilinen adresini, aracını ve olası ikinci iş yerini bizimle paylaşırsınız. Bu günlerde kişinin evden çıkıp çıkmadığı, nereye gittiği ve orada ne kadar kaldığı kamuya açık yerlerden not edilir. Görülen yalnız bir iş yerine giriş çıkışsa öyle yazılır; yorum ve abartı eklenmez.
Liman ya da serbest bölge içinde gözlem yapıyor musunuz?
Hayır. Liman ve serbest bölge kapılarının içi güvenlik alanıdır; orada gözlem ve kayıt yapılmaz. Çalışanın kapıya geliş ve çıkış saati, kapı dışındaki kamuya açık yoldan izlenebilir. İçerideki giriş kayıtlarına siz işveren olarak kendi sisteminizden ulaşırsınız; bizim gözlemimiz bu kayıtları dışarıdan tamamlar.
İşe alacağım kişinin önceki iş yerlerini doğrulayabilir misiniz?
Adayın anlattığı firmaların gerçekten var olup olmadığı, o firmaların faaliyet alanı ve adayın açık kaynaktaki iş geçmişiyle tutarlılığı incelenebilir. Eski işverenlerini adına arayıp bilgi almayız; bunu sizin referans görüşmeniz olarak yapmanız daha doğrudur. Biz açık kaynakta ve sahada görülebilecek olanı derleriz.
Şirkette kimin bilmesi gerekir?
Olabildiğince az kişinin. Genellikle yalnız işletme sahibi ya da yetkili bir yönetici bizimle görüşür. Vardiya çizelgesi ve rapor tarihleri gibi bilgiler bu kişiden alınır, rapor da yalnız ona iletilir. Çalışanın amiri ya da iş arkadaşlarının konuyu bilmesi hem gizliliği hem de çalışmanın sağlıklı yürümesini zorlaştırır.
Rapor işten çıkarma kararında kullanılabilir mi?
Rapor, görülen düzeni tarih ve saatiyle anlatan yorumsuz bir belgedir; işletmeler onu insan kaynakları süreçlerinde ve gerektiğinde avukatlarıyla birlikte değerlendirir. Nasıl bir adım atılacağına siz karar verirsiniz. Bizim işimiz, karar verirken elinizde duyum ya da tahmin yerine, saatleriyle yazılmış somut bir kayıt olmasını sağlamaktır.