Kapsadığı mahalleler: Gözne, Soğucak, Darısekisi, Ayvagediği, Güzelyayla, Arslanköy
Kentin üstünde, bin metrede bir yaz
Mersin'den kuzeye, Toros eteklerine doğru tırmanan yol, kısa bir sürüşle bambaşka bir havaya çıkar. Gözne, kent merkezine yaklaşık 28 kilometre uzaklıkta, deniz seviyesinden bin metreyi aşan bir yamaçta kurulmuş eski bir yayladır. 1956'da belediye olmuş, büyükşehir düzenlemesiyle Toroslar'ın mahallesine dönüşmüştür. Güneydoğusundaki Gözne Kalesi ve yakınındaki eski bir yazıt, buranın çok eski bir yerleşim olduğunu gösterir. Her mevsim açık asfalt yol, Gözne'yi kentin bir uzantısı gibi yaşatır.
Gözne'nin çevresinde Soğucak ve Darısekisi yamaçlara yayılır, kuzeyde Ayvagediği yer alır. Daha uzakta ise Güzelyayla ve Arslanköy gibi, Mersin'in yayla listelerinde adı geçen başka serin yerleşimler bulunur. Buraların ortak noktası nüfusun mevsimle değişmesidir: mayısta kentteki apartmanlarını kapatan aileler yukarı taşınır, eylülde okulların açılmasıyla geri iner. Yaz hafta sonlarında yol boyunca piknikçiler, kahvaltı yerlerine gelenler ve yayla evine çıkan aileler birbirine karışır. Kışın ise sokaklarda yalnız yıl boyu oturanlar kalır.
Gözne yolunda karşılaşılan durumlar
Mevsimle değişen adres, buradaki soruların neredeyse hepsinin ortak paydasıdır:
- Kentte bir adres, yaylada başka bir hayat: Kâğıt üzerinde kentte görünen birinin yılın yarısını yayla evinde geçirmesi ya da tam tersi. Bu ayrımı yayla mevsiminde değişen adresler yazımızda ayrıntılı ele aldık; hizmet sayfası adres tespiti.
- Çocukların yaz düzeni: Ayrı yaşayan anne babadan birinin, çocukların yazı kiminle ve nasıl geçirdiğini merak etmesi. Konuyu boşanma ve velayet sayfamızda açıyoruz.
- "Yaylaya çıkıyorum" hafta sonları: Eşin cuma akşamı yukarı çıktığını söylediği günlerin gerçekte nasıl geçtiği. Bkz. eş takibi.
- Aile evini kimin kullandığı: Birkaç kardeşin ortak yayla evinin, kardeşlerden biri tarafından kiraya verilip verilmediği ya da başka birine açılıp açılmadığı.
- Yalnız yaşayan yaşlı yakın: Yazı yaylada geçiren bir büyüğün kimlerle görüştüğü, kendisine kimin uğradığı.
Yayla yolunda sessiz kalmanın yolu
Yaylada çalışan bir dedektif için en önemli bilgi takvimdir. Temmuz ve ağustosta Gözne'nin çarşısı, kahvaltı yerleri ve yol kenarındaki satıcılar kalabalıktır; yabancı bir yüz ya da başka bir plakalı araç kimsenin dikkatini çekmez. Bu dönemde gözlemcimiz, yaz ziyaretçilerinin arasında sıradan biri olarak durur. Ekim sonrasında ise tablo tersine döner: boşalan sokaklarda park etmiş tek bir araç bile konuşulur. Kışın bu yüzden yaylada uzun beklemeyiz; kişinin aşağı indiği yolu ve kentteki uğrak noktalarını tercih ederiz.
Yolların yapısı da planı belirler. Kentten yaylaya çıkan güzergâhlar sınırlıdır ve virajlıdır; bir aracı yakından izlemek hem dikkat çeker hem de tehlikelidir. Bu nedenle takip yerine bekleme yaparız: kişinin geçmek zorunda olduğu kavşak, akaryakıt istasyonu ya da çarşı girişinde, saatini not ederek. Yazlık evlerin bahçeleri, avluları ve içleri bizim alanımız değildir; kişinin telefonuna, aracına ya da hesaplarına hiçbir müdahale olmadan, yalnız yoldan ve çarşıdan görüneni kayda almamız, sonucu sizin için temiz ve güvenilir tutar.
Bir de yayla komşuluğu var. Burada aileler çoğu zaman yıllardır aynı evlere çıkar; komşular birbirini, birbirinin akrabasını tanır. Bu yüzden kimseye soru sormaz, "şu ev kimin" diye bilgi toplamayız; sahaya çıkan dedektif yayla esnafıyla sohbete bile girmez. Gözlem sessiz, kısa ve iz bırakmayan bir biçimde yapılır.
Temsili örnek, gerçek bir dosya değildir: Kentte oturan bir kadın, eski eşinin yaz boyunca çocuklarla Gözne'deki aile evinde kaldığını söylediğini, ama çocukların telefonda başka bir yerden bahsettiğini anlatıyor. Plan, temmuzda iki hafta sonu ve bir hafta içi sabahına yayılır: çocukların sabah çarşıya indiği saat, birlikte oldukları yetişkinler ve akşam döndükleri ev. Rapor yalnız görüleni aktarır.
Yayladan inen dosya
Çalışma tamamlandığında size, her gözlemin günü ve saatiyle sıralandığı notlar, o anlara ait fotoğraflar ve tabloyu kısa ve anlaşılır bir dille özetleyen yazılı bir rapor teslim ederiz; yukarıda önemli bir şey görüldüğünde saha sürerken de kısa bir mesajla haber veririz.
Yayla komşuluğunda sır ve masraf
Görüşmemizin kendisi bile aramızda kalır; adınız yaylada hiçbir aşamada geçmez, gözlediğimiz kişiyle, komşularla ya da yayla esnafıyla konuşmayız. Bedel ise gözlem saatlerine, yaylanın kente uzaklığına, kaç hafta sonuna yayılacağına ve mevsime göre belirlenir. Rakamı ön görüşmenin sonunda yazılı bir teklifle bildiririz; hesabın mantığı ücret rehberimizde.
Aşağıdaki mahalleler ve diğer yaylalar
Toroslar'ın tamamı için Toroslar sayfamıza bakın. Yayla ailelerinin kışı geçirdiği kalabalık konut mahalleleri için Çukurova, Halkkent ve Tozkoparan sayfası işinize yarar. Doğudaki bir başka serin yerleşim için Gülek yaylası sayfasını, daha kuzeydeki yayla ilçesi için Çamlıyayla sayfamızı okuyabilirsiniz.
Hangi ay, hangi yayla?
İlk mesajınızda kişinin hangi yaylaya çıktığını, bunu genellikle hangi aylarda ve hangi günlerde yaptığını ve kentteki adresinin hangi mahallede olduğunu yazın. Mayıs başında, sezon açılmadan yazarsanız plan daha rahat kurulur; ama ağustosun ortasında da geç sayılmaz. İlk değerlendirme sizi hiçbir işe bağlamaz ve bir dedektifle konuşmuş olmanız kimseyle paylaşılmaz.
Sık sorulanlar
Ayrı yaşadığım eşim yazı çocuklarla Gözne'de geçiriyor; bunu belgeleyebilir misiniz?
Evet. Çocukların yaz boyunca hangi evde kaldığını, gün içinde kiminle vakit geçirdiğini ve kente hangi günler indiğini herkese açık yol ve çarşı noktalarından saatleriyle kayda alabiliriz. Evin ve bahçenin içi kapsam dışıdır. Raporu, ileride avukatınızla da paylaşabileceğiniz düzenli ve sade bir biçimde hazırlarız.
Kışın yaylada gözlem yapılabilir mi?
Yapılabilir ama yöntem değişir. Kışın yayla evlerinin çoğu boştur ve yola çıkan her araç fark edilir. Bu dönemde uzun bekleme yerine kişinin aşağı indiği yolu, uğradığı market ya da durak gibi noktaları seçer, oturumları kısa tutarız. Bazen asıl cevap, evin kışın gerçekten boş olup olmadığıdır; bunu da birkaç kısa kontrolle görebiliriz.
Yaylada çalışmanın ücreti kentte çalışmaktan farklı mı?
Farklı olabilir. Gözne kent merkezine görece yakındır, ama Arslanköy ya da Güzelyayla gibi daha uzak yaylalara gidiş geliş süresi ve yol maliyeti hesaba girer. Yaz hafta sonlarının yoğun trafiği de planı uzatabilir. Kapsamı ön görüşmede birlikte belirler, rakamı yazılı olarak bildiririz.
Yayla evini kimin kullandığını öğrenmek için ne kadar süre gerekir?
Çoğu zaman sezon içinde birkaç ziyaretlik bir plan yeterli bir tablo verir. Evin hangi hafta sonları açıldığını, kimlerin gelip gittiğini ve araçların ne sıklıkla değiştiğini görmek için ziyaretleri farklı haftalara yayarız. Süreyi, sorunun genişliğine göre ön görüşmede yazılı olarak netleştiririz.